★ heeft mij niet overtuigd
★★ niet slecht
★★★ goed
★★★★ een aanrader
★★★★★ een meesterwerkje

dinsdag 13 februari 2018

Sapiens - Yuval Noah Harari

Vertaald door Inge Pieters
Uitgegeven bij Thomas Rap
410 blz.


Sapiens verscheen in 2014 en staat ondertussen nog steeds op de bestsellerlijsten. Ik wilde ook wel eens weten wat Harari zo speciaal maakt, rijkelijk laat dus, want ondertussen heeft hij al een vervolg uit, Homo Deus. 

Het boek schetst 70.000 jaar Sapiens geschiedenis: de cognitieve revolutie (deel 1), de agrarische revolutie (deel 2), de eenwording van de mensheid (deel 3) en de wetenschappelijke inclusief industriële revolutie (deel 4).

Ik was vooral geboeid door het eerste deel over de cognitieve revolutie, die aan de basis lag van het ontstaan van homo sapiens. En aanvankelijk vond ik zijn theorieën over hoe de mens  zichzelf het leven moeilijker maakte door met landbouw te beginnen best interessant. Maar daarna kwam de auteur zeer drammerig over op mij en ik vond het steeds moeilijker om gefocust te blijven. Ik acht mezelf niet voldoende wetenschappelijk geschoold of belezen om te oordelen of de auteur met zijn ideeën volledig de speculatieve toer opgaat of dat  zijn theorieën ook ruim gedragen worden in de wetenschappelijke wereld. Ik heb het nog wel uitgelezen, maar zal zeker niet beginnen aan de opvolger Homo Deus.

★★1/2



Wees onzichtbaar - Murat Isik

Uitgegeven bij Ambo/Anthos
597 blz.


In het oog springende titel al, om mee te beginnen.  De vlotte schrijfstijl van Isik  en het ijzersterke verhaal zorgen  voor de rest.  Dit is een roman die indruk maakt. 
Wees onzichtbaar is het verhaal van een jonge  Turkse (*) immigrant Metin, die op 5-jarige leeftijd met zijn ouders via Duitsland naar Nederland komt. Uiteindelijk komt hij  terecht in een van de hoge flatgebouwen van de Bijlmermeer, een zeer ambitieus en vooruitstrevend woonconcept was, geïnspireerd door oa. Le Corbusier, een modelwijk eigenlijk. 
* Metin noemt zichzelf eerder Zaza, een minderheidsgroep in Turkije. 

Bijlmerflats, dan denken wij onmiddellijk aan de Bijlmerramp: op 4 oktober 1992 crashte een Boeing-747 vrachtvliegtuig van de Israëlische maatschappij El Al op twee flatgebouwen van de Bijlmermeer, met officieel 43 doden als gevolg.  
Toch is het niet die vliegtuigramp die het leven van de  jonge Metin  overho, op haalt. Zijn parcours is gewoon lastig over de hele lijn. Op het thuisfront is er zijn vader, met wie meestal geen huis te houden valt.   En op school is het knokken om overeind te blijven. Wees onzichtbaar is dan ook op de eerste plaats een ontroerend mooie coming-of-ageroman. En die levert schitterende  karakters af, de onberekenbare vader, de moeder die elke dag een beetje weerbaarder en mondiger wordt. De leraars, de klasgenoten, de buurtjongens: schitterende portretten zijn het, stuk voor stuk. 
En dat je dat alles ziet gebeuren tegen de achtergrond van de Bijlmermeer, dat  maakt het nog specialer. Wat een modelwijk had moeten worden, wordt heel snel een kankerplek, een toevluchtsoord voor junkies en krakers. Die verloedering van een hele wijk is evengoed het onderwerp van deze roman. 
Wie bang is om in deze roman  alleen maar doffe ellende tegen te komen, kan ik geruststellen.  Murat Isik laat in zijn roman ook voldoende ruimte voor de mooie momenten.  Een aanrader, met deze kleine bedenking: je leest Wees onzichtbaar vooral voor het verhaal en de personages en niet voor de stijl. Die is   vlekkeloos vlot, maar springt er ook nergens bovenuit. 

★★★★1/2

BewarenBewaren

vrijdag 19 januari 2018

Never let me go - Kazuo Ishiguro

Uitgegeven bij Vintage Books
272 blz.



Never Let Me Go is een mooie psychologische roman over vriendschap.  Het is het verhaal van Kathy, die terugkijkt op haar leven en dat van haar beste vrienden Ruth en Tommy. Ze begint haar verhaal als ze werkt als verzorgster in een revalidatiekliniek, waar Ruth verblijft na een orgaandonatie.  Ishiguro ( die we natuurlijk kennen van The remains of the Dayhoudt zijn verhaal opzettelijk vrij vaag. Als lezer vermoed je veel, maar duurt het wel een tijd voor je precies weet wat er zo speciaal is aan Tommy, Ruth en Kathy en de andere kinderen die samen met hen in de kostschool van Hailsham opgegroeid zijn. Wat wel snel duidelijk is, dat de jongeren in Hailsham klaargemaakt worden voor een missie in de toekomst. En ook zij krijgen niet meteen het hele verhaal te horen.  Omdat ze zo afgezonderd leven, afgeschermd eigenlijk, beleven ze alles ook met een zekere afstand.  Alsof ze alles wat hen overkomt toch altijd al wat meer relativeren, in het licht van wat zal komen... Zo voelt de lectuur van het boek ook aan: alsof er een filter voor je leeslens zit.   
De roman biedt zeker veel stof voor discussie. Met zijn science fiction randje is het ook wel een ideeënroman, die het waarschijnlijk erg goed doet in Engelse klaslokalen. Mijn (Engelse) versie van het boek had alvast een bijlage voor GCSE English Literature, een soort eindexamen voor secundaire scholen. 
Toch heb ik de roman vooral geapprecieerd omdat het zo mooi over vriendschap gaat. Over trouw en verraad, over verlies en solidariteit, over verbondenheid en eenzaamheid. 
Een aanrader.
★★★★

De roman uit 2005 is in het Nederlands uitgegeven als Laat me nooit alleen en is ook verfilmd, met in de hoofdrollen  Carey Mulligan, Keira Knightley en Andrew Garfield. De naam Kazuo Ishiguro kennen we natuurlijk van The Remains of the Day.  



zondag 10 september 2017

Een klein leven - Hanya Yanagihara

Vertaald door Josephine Ruitenberg en Kitty Pouwels
Uitgegeven bij Nieuw Amsterdam
752 blz.

Een klein leven is het verhaal van vier vrienden, die ook na hun studentenjaren contact blijven houden.  Je volgt hen op hun zoektocht naar geluk en succes. Een van hen, Jude,  is fysiek en mentaal getekend door gebeurtenissen van vroeger, en naarmate het verhaal vordert kom je stilaan meer te weten over dat verleden. 
Al van bij de eerste pagina's was ik ervan overtuigd dat dit geen doorsnee boek  was. Het is ongelooflijk knap geschreven, ik was echt onder de indruk van de stijl. Naarmate ik vorderde in het boek, verschoof mijn aandacht volledig naar de inhoud. De confrontatie met het lijden van de gekwelde Jude is bij momenten zo hard en bijna ondraaglijk dat ik even een leespauze moest inbouwen. Halfweg  het boek twijfelde ik of ik dit wel wilde verder lezen. Je denkt, nu kan het niet meer erger, en toch weet je, het ergste moet waarschijnlijk nog komen. 
Toch is niet alles kommer en kwel, want de kracht van het boek komt minstens evenzeer uit de beschrijving van heel bijzondere vriendschappen. 
Heb ik dit boek graag gelezen? Ja en neen dus.  Neen, omdat het geen pretje is ondergedompeld te worden in het gekwelde bestaan van Jude. Ja, omdat het zo ongelooflijk knap geschreven is, hoewel misschien een ietsje aan de lange kant. Het is een boek dat nog lang blijft nawerken. Een aanrader voor liefhebbers van zware kost.  

★★★★1/2


maandag 22 mei 2017

Wil - Jeroen Olyslaegers


Wil is het verhaal van  Wilfried Wils, politieman in Antwerpen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op het eind van zijn leven kijkt hij terug naar die verwarrende periode waarin hij alles nog moest worden, dichter, echtgenoot, held of lafaard. Het is niet bepaald aangename, in de zin van vrolijke,  lectuur, daarvoor is de werkelijkheid die Olyslaegers beschrijft te cru. Dat wordt al duidelijk vanaf het eerste hoofdstuk, waarin Wils met zijn collega en toekomstige schoonbroer Lode opgevorderd wordt om zgn. arbeidsweigeraars - eufemisme voor 'joden' - te arresteren. Een niet zo fraaie bedoening, die mij helemaal terug catapulteerde naar een van de scènes uit het joods ghetto van Warschau in de film The pianist. Maar het is wel een prachtig portret van een jongeman gevangen tussen goed en kwaad en tegelijkertijd een indrukwekkende evocatie van het leven in een bezette stad. En dat serveert Olyslaegers in een taal die je echt in de ban houdt tot op de laatste bladzijden van de roman. Om kippenvel van te krijgen. 
Het vertelstandpunt van  deze roman  (oude, wat seniele, man kijkt terug en vertelt voor het nageslacht) brengt met zich mee dat je  alle andere personages ziet vanuit dat ene perspectief.  We zien hen vooral door hun daden, hun interactie met het hoofdpersonage. De enige expliciete diepgaande analyse is de  zelfanalyse van Wilfried Wils. En die is dubbel : scherp en cynisch soms en toch ook wat vergoelijkend, alsof Wils begrip vraagt voor zijn rol in de gebeurtenissen.   Bovendien zit er nog de filter op van een dementerende oude man, wiens herinneringen niet altijd stroken met de feiten.   Het is allemaal niet zo zwart-wit.    
Jeroen Olyslaegers won ondertussen met Wil de Fintro Literatuurprijs (van de vakjury én van de lezersjury). Een goede keuze, als je het mij vraagt. 

✭✭✭✭1/2

zaterdag 20 mei 2017

De ondergrondse spoorweg - Colson Whitehead

Vertaald door Harm Damsma & Niek Miedema
Uitgegeven bij Atlas Contact
352 blz.


Ik was toch wel benieuwd naar dat boek dat Obama op zijn lijstje van favoriete boeken had gezet. Een boek over de zwarte slavernij in Amerika. En ik was behoorlijk onder de indruk. Het verhaal leest aanvankelijk als het ontsnappingsverhaal van Cora, een jong slavenmeisje. Ze draagt al een hele rugzak nare ervaringen mee, als ze het uiteindelijk aandurft om  weg te lopen van de plantage waar een bijzonder sadistische  baas de plak zwaait.  
Het verhaal van de leefomstandigheden van de zwarte slaven in Amerika is op zich al hallucinant.  Whitehead maakt zijn lezers getuige van de gruwelijkste straffen  die de slaveneigenaars bedenken om hun zwarte werkvee eronder te houden.  Hij doet dat  schijnbaar zonder emotie en dramatiek,  bijna afstandelijk zelfs.  En die stijl werkt.  Je voelt  de empathie en het laat je niet onbewogen. Maar de sentimentaliteit à la Oom Tom is gelukkig ver weg. Daarbovenop komt nog het literaire spel met de vorm van de roman. Wat begint als het spannende verhaal van een ontsnapt slavenmeisje wordt met het trucje van de letterlijk genomen metafoor van de 'ondergrondse spoorweg' stilaan een ideeënroman, een existentiële reis door de staten van Amerika, waarbij thema's als racisme, discriminatie en eugenetica en identiteit een zeer actuele klank krijgen. Toch blijft Colson Whitehead de draad van het verhaal van Cora afwikkelen. 
Boeiende roman. 

★★★★

zaterdag 18 maart 2017

Het verhaal van het verloren kind - Elena Ferrante

Vertaald door Marieke van Laake
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek
584 blz.



Het heeft wat geduurd voor ze er eindelijk was, de Nederlandse vertaling van het vierde deel van de Napolitaanse romans van Elena Ferrante. Maar in november van 2016 was het dan toch zo ver. En die extra tijd kwam mij wel zo goed uit. Wie mijn vorige blogberichten 
(http://gal-altijdeenboek.blogspot.be/2015/10/de-geniale-vriendin-of-de-napolitaanse.html) over Ferrante gelezen heeft, herinnert zich misschien dat ik bij deel 3 mijn enthousiasme over deze reeks wat kwijt was. 
Even de draad weer opnemen: Lila en Elena zijn nu volwassen vrouwen. Elena/Lenù is haar achtergrond ontgroeid en is een schrijfster geworden met een zeker succes. Haar huwelijk met Pietro is op de klippen gelopen en zij keert uiteindelijk met haar twee jonge dochters naar Napels terug. Lila daarentegen heeft nooit een voet buiten Napels, buiten 'de wijk' gezet. Ze leeft er samen met haar partner Enzo en haar zoon, Gennaro/Rino. Ze zwaait er de plak, en het is niet zo duidelijk of ze buiten of boven de niet altijd even propere praktijken staat waarop Napels teert. Nog steeds is de verhouding tussen de vriendinnen er een van afstoten en aantrekken, van rivaliteit en van solidariteit. En in diezelfde sfeer worden ze ook allebei weer zwanger. Lenù krijgt een dochtertje, Imma. De vader is Nino, de minnaar voor wie ze haar man verlaten heeft, en ooit de minnaar van Lila. Enkele weken later wordt Tina geboren, dochtertje van Lila en Enzo. Ferrante neemt zoals altijd ruimschoots de tijd om het sentimentele leven van haar hoofdpersonages uit de doeken te doen. En op de achtergrond is de wereld in verandering, en niet altijd in de goede zin. Italië kreunt onder een golf van geweld, de Rode Brigades, de ontvoering van Aldo Moro, de maffiamoorden. In Napels wordt de camorra steeds driester en de vuisten van de mannen zitten er nog steeds even los. 

Misschien is het wel omdat dit vierde deel zich weer bijna volledig in Napels afspeelt, dat ik weer helemaal in het verhaal gezogen ben. In de sociale heksenketel van deze groezelige maar fascinerende stad, valt de vreemde vriendschap tussen de twee vrouwen als een puzzelstukje op zijn plaats. Heerlijke leeservaring ook als het einde van deze roman, dat ik hier niet ga verklappen, weer aansluit bij die prachtige poppenscène uit het eerste deel. 
En zo eindig ik toch nog met veel bewondering voor deze grootse reeks van Napolitaanse romans. 
Ik word trouwens een beetje boos, als ik weer eens lees dat De geniale vriendin gaat over 'een typische vrouwenvriendschap'. Neen, dit is een romanreeks over een vriendschap, over twee vrouwen, over Napels, over verlies, over identiteit, over relaties, over moderniteit, over tradities, over ... alles eigenlijk. Dat is een compliment en tegelijk ook een zwak punt. Want het is daardoor ook wel zeer uitvoerig geworden, er had misschien best wel wat geschrapt kunnen worden. Tenminste zo verklaar ik mijn tijdelijke leesinzinking tijdens deel 3. Uiteindelijk geef ik de hele reeks zowel als Het verhaal van het verloren kind graag 4 sterren. Goed voor meer dan 1700 blz. leesplezier.